Winna Góra w świetle dokumentów średniowiecznych

Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski (KDW; łac. Codex diplomaticus Majoris Polonia, Codex diplomaticus Maioris Poloniae) to jedenastotomowe wydawnictwo źródłowe wydawane od 1877 do 1999 roku (w latach 1877-1881 wydawany był przez Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk). KDW grupuje dokumenty średniowieczne (do 1444 roku) dotyczące terytorium Wielkopolski właściwej (głównie poznańskie i kaliskie, chociaż zdarzają się nieliczne odstępstwa).

Winna Góra pojawia się w KDW kilka razy. Pierwszy wpis (dokument numer 282) pochodzi z 1250 roku, dotyczy faktu podarowania przez Bolesława Pobożnego biskupowi Boguchwałowi Winnej Góry. Miało to miejsce dnia 30 marca 1250 roku. Do dyspozycji biskupa oddano także siedmiu winiarzy o następujących imionach: Dalvy, Novosodl, Goruch, Woyk, Sulis, Sdistriy, Swantek (prawdopodobnie: Daluj, Nowosiodł, Gorzuch, Woik, Sulisz, Zdzistry i Świętek).

Sama Winna Góra (określana czasem łacińską nazwą Vineus Mons lub Vinemomte) nazwę swoją bierze od uprawianych tam winorośli. Winogrona hodowano tu jeszcze w 1893 roku2.

Pieczęć biskupa Andrzeja Zaremby z 1301 roku (Pieczęcie polskie wieków średnich: cz. 1 – Doba piastowska, 1899 http://zbc.uz.zgora.pl/dlibra/docmetadata?id=2466&from=pubindex&dirids=302)

Kolejny dokument (nr 824) związanym jest z biskupem poznańskim Andrzejem z Czermina herbu Zaremba (zm. 1317 lub 1318). Dokument pochodzi z 1299 roku i dotyczy powiększenia dóbr biskupich przez przyłączenie do nich wsi Koszeniec (Kościeniec – łaciński zapis Kossczenecz), która jest obecnie nieznana. Wspomniano w nim sołtysa Małostryja (Malostrigio), który był po raz kolejny powołany jako administrator osady. Oznaczać to mogło, że „sprawdził się on w oczach pana jako sołtys. Jego poprzednia lokacja zapewne musiała się udać, a w stosunkach z właścicielem gruntu nie wystąpiły zadrażnienia, co też pozwoliło na powierzenie mu następnego dzieła organizowania osady na zasadach prawa niemieckiego. Właściciel feudalny mógł to uczynić już ze spokojem o swoje dobra i mające z nich płynąć profity, jeśli jego sołtys odznaczał się wprawą i wcześniej zdobytym doświadczeniem”1.

1 Winna Góra, w: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII, B. Chlebowski (red.), Warszawa 1893, s. 552.

2 Bogumiła Stefańska, Awans społeczny i kryteria doboru sołtysów w Polsce XII1-XIV wieku, w: J. Tyszkiewicz (red.), Z dziejów średniowiecznej Europy Środkowowschodniej: zbiór studiów, Tom 2. Wydawnictwo DiG, Warszawa 1998, s. 97.

Fragment z historycznej mapy Wielkopolski w epoce piastowskiej wykonanej pr

zez Dr. T. Szulca i zamieszczonej w 4. tomie Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski