Ksiądz Stanisław Dołęga Kozierowski – proboszcz winnogórski w latach 1929-49

ale my, dzieci nieszczęścia, stąpamy po głazach, chwastach i ruinach głuchych…

ostatnie zapisane w dziennikach słowa księdza Kozierowskiego

Pamiątkowa tablica przy kościele w Winnej Górze

W latach 1929-49 proboszczem w Winnej Górze był ksiądz Stanisław Kozierowski – wybitny historyk, językoznawca (onomasta), współzałożyciel i profesor Uniwersytetu Poznańskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności, delegat na Polski Sejm Dzielnicowy w Poznaniu w 1918 roku.
Stanisław Dołęga Kozierowski przyszedł na świat 28 września 1874 roku w Trzemesznie w rodzinie mistrza szewskiego Floriana Apolinarego Kozierowskiego i Antoniny z Buszkiewiczów. W latach 1887-1893 był uczniem trzemeszeńskiego gimnazjum, znanego jako Kolegium trzemeszeńskie, oraz gimnazjum św. Mari Magdaleny w Poznaniu, gdzie wstąpił do tajnej, uczniowskiej organizacji Towarzystwa Tomasza Zana. W Poznaniu zdał maturę i wstąpił do seminarium duchownego, gdzie 12 listopada 1899 roku otrzymał święcenia kapłańskie. Wtedy też został wikariuszem we Wronkach, gdzie przebywał od 1899 roku do 1901 roku. We Wronkach zakładał Katolickie Towarzystwo Robotników Polskich (został jego prezesem). Uczestniczył także w ruchu abstynenckim i antyhazardowym.

Kolejno pracował jako wikariusz w Gostyniu (01.04.1901 – 03.1903) i Ostrzeszowie (04.1903 – 03.1905). W latach 1905-1910 był administratorem w kościele w Siemianicach, tam też 07 lutego 1910 roku został proboszczem (pełnił tę funkcję do 30 kwietnia 1910 roku). 1 maja 1910 roku objął probostwo w Skórzewie i przebywał tam do 1929 roku. To tam zainicjował działalność Bractwa Apostolstwa Modlitwy, kółka rolniczego (1919 r. został jego prezesem i przewodniczył 47 gospodarzom), pierwszej biblioteki, a także rozpoczął budowę nowego kościoła parafialnego (1927 r.).

W 1929 roku osiadł w Winnej Górze, gdzie działał aż do śmierci w 1949 roku. Oprócz pełnienia obowiązków duszpasterskich ks. Kozierowski nieustannie się kształcił. Na początku XX w. odbywał liczne podróże naukowe do Czech, Francji, Holandii, Syrii, Szwecji i Włoch. Zdobywał wiedzę na uczelniach Berlina, Paryża, Insbrucka, Wiednia. Znał kilkanaście języków obcych (m.in. hebrajski i język staro-cerkiewno-słowiański). Interesował się językami środkowej Afryki, językiem staroirańskim i gockim. W pracy naukowej pochłaniała go najbardziej onomastyka. W 1903 roku ks. Kozierowski został członkiem poznańskiego PTPN. W odradzającym się państwie polskim wybrano go na członka Rady Ludowej powiatu poznańskiego oraz delegatem na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu. W 1918 roku znalazł się wśród członków Komisji Organizacyjnej Uniwersytetu Polskiego w Poznaniu. W następnym roku stał się jednym z czterech twórców (razem z Heliodorem Święcickim, Józefem Kostrzewskim i Michałem Sobeskim) Wszechnicy Piastowskiej w Poznaniu, przemianowanej 10 kwietnia 1920 roku na Uniwersytet Poznański.

W 1920 roku uzyskał habilitację i uzyskał prawo wykładania z zakresu nauk pomocniczych historii. Lata 30-te XX w. były okresem wytężonej pracy badawczej, powstało wówczas wiele prac z zakresu onomastyki Słowiańszczyzny północno-zachodniej oraz nazw topograficznych archidiecezji gnieźnieńsko-poznańskiej. Czas okupacji znacznie nadwyrężył zdrowie ks. Kozierowskiego. Po wojnie miał decydujący głos w zakresie polskiego nazewnictwa na Ziemiach Odzyskanych, był przewodniczącym Komisji dla spraw Przywrócenia Nazw Słowiańskich na Przyodrzu.

Zmarł 1 lutego 1949 roku w Winnej Górze a pochowany został w grobowcu w Trzemesznie. Pozostawił po sobie ogromna spuściznę – bibliotekę liczącą ponad 10 tys. tomów, ok. 6 metrów bieżących notatek i rękopisów. Księgozbiór jego złożony był głównie z bezcennych archiwaliów, zdobywanych w całej Europie (interesowało go zwłaszcza średniowiecze).

„Cywilne” zdjęcie ks. Kozierowskiego z jego legitymacji wykładowcy

WINNAGÓRA, w. na zach. Miłosławia, pierwotnie własność książęca składała się z kilku żrebi. Najdawniejszy dział to Trzeszczyokowo, posiadłość niegdyś Trzeszczyoka, w kącie Białego i Czarn. Piątkowa nad Szywrą, W pocz. XIII. wieku r. 1202—17 (Op. Lubiń. 4) dał książę Władysław Odonicz Trzeszczyokowo drogą zamiany klasztorowi Benedyktynów w Lubiniu, po nich dzierżył tę część r. 1398 (WMS IV. 3 str, 367) zw. Mnichówką z wyspą Osiekiem, dzisiejszą Bocianią Górą, biskup pozn., który zlecił tę posiadłość kasztelanowi zbąs- kiemu Mścigniewowi z Piątkowa z rodu Awdańców, władających w Starkowcu, Cz. Piątkowie i Grójcu, za inny dział (Cz.) Piątkowa. Trzeszczyokowo zwano w pocz. XIV w. Trzeszczem. Winnągórę samą darował przed r. 1250 (KDW I. 282) książę Bolesław Pobożny biskupowi pozn. oraz 7 winiarzy, których na­zwiska były Daluj, Nowosiodł, Gorzuch, Woik, Sulisz, Zdzistryj i Świątek. Dalsze rozszerzenie majętności W. nastąpiło r 1299 (KDW II. 824), gdy biskup pozn. właścicielowi sołectwa w W. Małostryjowi Karśnie sprzedał przyległą wioskę dziś nieznaną, Koszeniec (Kościeniec) i połączył ją z W. Inne żrebia, które się złożyły na dzisiejszą Winnogórę, były następne: góry Sulejowiec, dzisiejsza Winnica, Karwoziele ku granicy W. i Miłosławia w stronę Maciejewa, Sosnowica las po obu stronach drogi miłosławskiej, dziś z p. strony las, z 1. strony probostwo, może pierwotnie nazwa Struki Pałczyńskiej płynącej przez probostwo a dopływu Osieka, Kobyla Góra przy drodze do Pałczyna na granicy W., Tobołki między Brzeziem a Cz. Piątkowem, wreszcie Brzezie i las Postułka, Prawdopodobnie Benedyktyni lubińscy, w rozmaitych okolicach sąsiedzi Awdańców, przez nich popierani, mieli tu kaplicę, niewiadomo czy już wtedy św. Michałowi, patronowi Awdańców poświęconą. R. 1288 (KDW II. 632) był tu dwór biskupa pozn. Jana, widocznie musiał też kościół tu się znajdować. R. 1305 (1. c. II. 896) biskup pozn. Andrzej założył na nowo i uposażył kościół par. w W., dziesięciny przeznaczył dworskie z 12 wsi, z obojga Budziłowa, Łagiewek, Orajkowic a. Romieniewic, dzisiejszych Rumiejek, z Chudzic, dodał 2 wolne łany w W., określił wsie mające należeć do parafji, więc W., w której jest kościół, Pałczyn, oba Piątkowa, Trzeszcz dziś niezn., Chociczę i Ołaczewo, mieszkańcy tych wsi mieli proboszczowi dziesięcinę dawać osobistą. W XIV w. byli sołtysi Niemcy i dlatego nazywano wieś Winnogórą Niemiecką, n. p. r. 1360 (KDW III. 1435, 36), biskup pozn. Jan sprzedał sołectwo w W. N., liczące 4 łany i posiadające karczmę, jatki i kuźnię Piotrowi Gedryczkowiczowi i Marcinowi Szelkowiczowi. R. 1510 (LBL f. 30) dzies. snop. należała się z dworów w Piątkowie, w Chociczy Górskiego i Dłońskiego i w Pałczynie, fertony zaś meszne płacili kmiecie w obojgu Rumiejkach, Chudzicach, w obu Piątkowach, w Brzeziu, Chociczy, Ołaczewie i Pałczynie. W XVII w. był w W. folwark biskupi, wójtostwo i sołectwo. Spis proboszczów w W. rozpoczyna się z Maciejem z r. 1406, w XV w. był tu prob. Jan z Mieszkowa Mieszkowski w latach 1431—40, r. 1440—46 Mik. Wierzbięta z Poznania, ok. r. 1479 Maciej z Sierakowa a po nim Jan Sie­rakowski z Poznania, przed r. 1518 dekretów doktor Jakób z Obornik, po r. 1518 medycyny doktor Piotr z Obornik, przed r. 1555 kanonik pozn. Jakób Wedelicki z Obornik, ok. r. 1558 kanon. pozn. Jan Łodzia Powodowski, r. 1782 Ignacy Prandota Trzciński, r. 1795—1809 Stanisław Serokomla Karoński. Z pocz. XVI w. pochodzi obraz Matki B. Łaskawej, już ok. r. 1630 we czci u wiernych. Staraniem biskupa Teodora Czartoryskiego i jego dzierżawcy miecznika pozn. Antoniego Boguckiego stanął mur. dom B. r. 1766, który rozbudowano r. 1912. Chrzciel­nica jest granitowa z rzeźbionem przykryciem z XVII w., późnogotycka monstrancja w XVII w. odnowiona, najstarszy dzwon pochodzi z r. 1535, Prócz W. dzierżył biskup pozn. w parafji Brzezie i Ołaczewo, inne wsie były w ręku ziemian. Patronat jest mieszany, prawo prezenty ma władza duch. a ciężar bu­dowlany należy do majętności winnogórskiej w 2/3 kosztów, Z starych nazw wspomnimy Przywitowo, część Pałczyna przy probostwie, rzekę Żeleźnicę w Brzeziu, niezn. dziś Wiorkowo między Brzeziem, Chociczą i Rumiejkami.

Z pracy: