Bracia Płonczyńscy z Chociczy w wojsku Księstwa Warszawskiego

Mapa z 1803 roku. W centralnej części widać Chociczę

Tereny Winnej Góry były od czasów średniowiecza własnością biskupią, którą to chętnie dzierżawili. W XVIII wieku biskup Teodor Kazimierz Czartoryski (wuj Stanisława Augusta Poniatowskiego) wydzierżawił klucz winnogórski Antoniemu Boguckiemu herbu Oksza (zarządzał nim w latach 1754-69). Jedna z jego córek – Antonina (Antonina Anna Karolina Teresa) (1748-1791) wyszła 26 lipca 1772 roku w winnogórskim kościele za Macieja Płonczyńskiego herbu Glaubicz (~1729-1805), właściciela pobliskiej Chociczy od 1771 roku. Mieli dwanaścioro dzieci – 9 synów i 3 córki. Większość męskiego potomstwa zaciągnęło się do armii, idąc pewnie śladami ojca, który też służył w wojsku, najpierw polskim, potem saskim (gdzie uzyskał stopień majora). Ojciec nie doczekał poboru synów, gdyż zmarł w listopadzie 1805 roku, na rok przed decyzją Napoleona o tworzeniu polskich formacji wojskowych z ludności zaboru pruskiego. Tworzeniem ich zajął się Jan Henryk Dąbrowski, który przedłożył Napoleonowi projekt poboru blisko 9 tysięcy żołnierzy z terenów Wielkopolski. Plan obejmował zwerbowanie jednej osoby na dziesięć dymów, utworzenie czterech pułków piechoty, a sprzęt i miesiąc życia dla rekrutów opłacić mieli mieszkańcy ich gmin.

Bracia Płonczyńscy służyli w 12. Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego sformowanym w 1806 roku  w Kościanie (początkowo jako 4. pułk piechoty. Razem z pułkiem 3. z Rawicza była dowodzona przez gen. Fiszera. Dowódcą pułku zaś został Stanisław Poniński). Niestety do czasów współczesnych nie zachowały się oryginalne dokumenty, raporty opisujące dzieje tego pułku. Historia jego odtwarzana jest na podstawie listów, zapisków, pamiętników. Jednym z najciekawszych źródeł są „Wspomnienia Starego Żołnierza” Antoniego Białkowskiego.

Jan Chełmiński „Pułk 12-ty piechoty (Berezyna)”

O niektórych Płonczyńskich mamy dokładniejsze informacje, oparte głównie na nekrologach z „Kurjera Warszawskiego”. Informacje na temat niżej wymienionych podaje również Robert Bielecki w „Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego”:

Jan Chrzciciel Płonczyński – syn Macieja i Antoniny Boguckiej, ur. 1777 r. w Chociczy, w pow. średzkim, wszedł 1807 r. do 12 pułku piechoty wojsk Księstwa Warszawskiego i tegoż roku został podporucznikiem; porucznik, kapitan 1807 r., następnie 1812 r. szef batalionu 20 pułku piechoty, przeznaczony 1815 r. w stopniu majora do 4 pułku piechoty liniowej, przeszedł 1817 r. do 1 pułku strzelców pieszych i wyszedł do dymisyi w stopniu podpułkownika i został płatnikiem kasy przy kanale nawigacyjnym. Odbył kampanie: 1807 r. przeciw Prusom, 1809 r. przeciw Austryi, 1812 r. w Rosyi i 1813 r. przeciw sprzymierzonym, broniąc twierdzy Modlina i za waleczność otrzymał krzyż wojskowy złoty Virtuti Militari; żonaty z Wiktoryą Wilczewską, umarł 1851 r. w Warszawie i pochowany na Powązkach.

Nekrolog Jana Chrzciciela Płonczyńskiego z „Kurjera Warszawskiego” nr 306 z 18 listopada 1851 roku

Jan Nepomucen Płonczyński – syn Macieja i Antoniny Boguckiej, ur. 1786 r. w Chociczy, wszedł 1806 r. jako podporucznik do 12 pułku piechoty wojsk Księstwa Warszawskiego i 1807 r. został porucznikiem; kapitan 1809 r., przeznaczony 1815 r. do 4 pułku piechoty liniowej, awansował 1817 r. na majora i w 1829 r. na podpułkownika w 1 pułku piechoty liniowej i w 1831 r. był dowódcą tego pułku. Odbył kampanie: 1807 r. przeciw Prusom, 1809 r. przeciw Austryi i 1812 r. w Rosyi, za co ozdobiony krzyżem Virtuti Militari i krzyżem srebrnym Legii Honorowej; umarł 1847 r. w Warszawie, pozostawiwszy z żony Kandydy Rusieckiej córkę Bronisławę i synów Zygmunta i Edwarda.

Nekrolog Jana Nepomucena Płonczyńskiego z „Kurjera Warszawskiego” nr 176 z 5 lipca 1847 roku

Władysław Płonczyński – W Wojsku Polskim Księstwa Warszawskiego od 15 kwietnia 1807 roku. Porucznik 11 pułku piechoty, 9 lipca 1809 awansował na stopień kapitana. Odbył kampanie 1807 roku, 1812-13. W armii Królestwa Polskiego od 1 lutego 1815 kapitan 4 ppl., potem major, podpułkownik 6 pułku piechoty liniowej. 24 maja 1830 roku otrzymał znak honorowy za 20 lat nieskazitelnej służby oficerskiej. W powstaniu podpułkownik 6 pułku piechoty liniowej, 27 stycznia 1831 dowódca 2 pułku piechoty liniowej, poległ 25 lutego 1831 roku pod Grochowem. Ożeniony z Anielą Łubieńską, miał s. Józefa.

Andrzej Płonczyński – syn Macieja i Anastazyi, ur. 1791 r., wszedł 1807 r. do 12 pułku piechoty i w 1808 r. został podporucznikiem a 1809 r. porucznikiem i 1813 r. kapitanem i w 1816 r. wyszedł do dymisyi. Odbył kampanie: 1809 r. przeciw Austryi, 1812 r. w Rosyi i 1813 r. przeciw sprzymierzonym i za waleczność dostał krzyż Legii Honorowej

 

W 1935 roku ksiądz Stanisław Kozierowski poświęcił Płonczyńskim tablicę pamiątkową w winnogórskim kościele (chociaż pochowani są oni w różnych miejscach).
Treść jej jest następująca:
„Wiekopomnej pamięci bohaterskich sześciu braci Płonczyńskich urodzonych w Chociczy, chrzczonych w Winnejgórze, wojowników z bitew napoleońskich i powstań, synów majora wojsk polskich Macieja Glaubicza Płonczyńskiego
1. podpułkownika Jana Chrzciciela, 1777-1851 (krzyż złoty Virtuti Militari)
2. pułkownika Antoniego, 1774-1831 (Krzyż Kawalerski polski i krzyż Legii Honorowej);
3. majora Felicjana, 1783-po 1828;
4. pułkownika Jana Nepomucena, 1786-1842 (krzyż Virtuti Militari, krzyż Srebrny Legii Honorowej);
5. pułkownika Władysława, 1788-1831 (poległego pod Grochowem);
6. kapitana Andrzeja, 1791-po 1839 (krzyż Legii Honorowej)”.

Tablica w kościele w Winnej Górze

Grobowiec Płonczyńskich (Jana Chrzciciela i Jana Nepomucena) na Starych Powązkach

(zdjęcie ze strony: https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=800)