Winnogórska przyroda

Winnice na pobliskich wzniesieniach w początkach XX wieku

Winna Góra to nie tylko historia, ale i przyroda. To właśnie ze względów przyrodniczych okoliczne tereny wybrano na książęce, a później kościelne winnice (które przetrwały do XX wieku). W czasach biskupa Teodora Kazimierza Czartoryskiego, kiedy to przebudowano kościół (1766 rok) i dwór, przystąpiono również do rozplanowania założenia parkowego w popularnym wówczas typie entre cour et jardin, czyli „między dziedzińcem a ogrodem”. W tym typie główny budynek, zwany corps de logis, leżał na osi między dziedzińcem honorowym (cour d’ honneur) a ogrodem, znajdującym się na tyłach dworu. Główna oś założenia winnogórskiego wytyczona była w układzie wschód-zachód.

Przez analogie z innymi założeniami pałacowymi i dworskimi z tego okresu i na podstawie zasad komponowania przestrzeni wokół osiemnastowiecznych rezydencji, należy zakładać, że główna brama wjazdowa znajdowała się na osi elewacji frontowej i wiodła na obszerny brukowany dziedziniec z podjazdem przed dworem. Za budynkiem rozciągało się regularne założenie parkowe, w typie francuskim, rozplanowane symetrycznie z biegnącymi równolegle alejami, przecinającymi się pod kątem prostym, tworzącymi system kwater w kształcie wydłużonych prostokątów obsadzonych szpalerami drzew (układ ten w zasadzie przetrwał do dziś). Z XVIII-wieczną metrykę mają jesiony, klony, lipy (nimi wysadzany był zajazd) i dęby oraz szpalery grabów. Przy dworze był też sad i plantacja drzew morwowych.