Wojska Dąbrowskiego pod Środą

W listopadzie 1806 roku Środę wraz z Wielkopolską zajęli Francuzi i wojska dowodzone przez generała J. H. Dąbrowskiego, wyzwalając ją spod panowania pruskiego. 30 czerwca 1807 roku przyznano mu donację w postaci klucza winnogórskiego, którego wartość szacowano na 1 mln franków. Dobra te przynosić miały generałowi 50 tys. franków czystego dochodu. Darowiznę tę zatwierdziła w końcu sierpnia 1807 r. Komisja Rządząca za pośrednictwem swej Dyrekcji Interesów Wewnętrznych. Wśród przywilejów Dąbrowskiego, oprócz samego majątku, znalazło się też prawo patronackie nad kościołem kolegiackim w Środzie oraz prawo pobierania dochodów (opłaty postojowe) z pięciu jarmarków.

W czasie funkcjonowania Księstwa Warszawskiego burmistrzem Środy był Wojciech Boiński (wcześniej sekretarz miejski). Zapewne nieźle był zafrasowany wiedząc, że w związku z przemarszem i kwaterunkiem armii miasto ponieść będzie musiało znaczne wydatki. Już w 1808 roku wypłacono 54326 zł wojskom Dąbrowskiego stacjonującym w sąsiednich wsiach, wydano wtedy 284 garnce wódki (garniec to ok. 4 litrów) wartości 322 talarów i 24 groszy.
W 1812 roku długi wynosiły 14446 zł, i to 11316 zł za wyżywienie, 1906 zł za mundurowanie rekrutów oraz 224 zł za inne wydatki dla rekrutów. Rozliczenia z tego tytułu ciągnęły się przez wiele lat po wojnach napoleońskich.

Gdyby ktoś nie zapłacił – jak pisał Maurycy Hauke w imieniu Rady Gospodarczej Legiony 3go „będąc upoważniona od kommissyi likwidacyiney do odbierania z departamentu Poznańskiego zaległości wynikaiących z pospolitego ruszenia” to „inaczey sami sobie przypisać muszą nieprzyiemne skutki egzekucyi woyskowey”.

 

Opis Środy z książki Jerzego Benjamina Flatta „Opis Xięstwa Warszawskiego” z 1809 roku

Plan Środy (1830 rok)

Panorama miasta (z początku XIX wieku)