Jan Henryk Dąbrowski

GENERAŁ JAN HENRYK DĄBROWSKI

LATA MŁODZIEŃCZE I SŁUŻBA W ARMII SASKIEJ

Jan Henryk Dąbrowski przyszedł na świat 2 sierpnia 1755 roku w Pierzchowcu w rodzinie Jana Michała i Zofii Marii Lettow. Ojciec był oficerem w wojsku saskim i fakt ten wyznaczył kierunek w jakim poszedł młody Dąbrowski – do armii wstąpił jako szesnastolatek. W Saksonii wziął też ślub z Niemką Gustawą von Rackel, na co dzień używał języka niemieckiego i zaczytywał się w niemieckiej literaturze (zamiłowanie to w przyszłości uratowało mu życie. W bitwie pod Bosco kulę zatrzymała wsunięta za pazuchę munduru „Historia wojny trzydziestoletniej” Schillera, ratując tym samym życie generała). W tym okresie Dąbrowski zdobył przygotowanie jako dowódca średniego szczebla.

 

SŁUŻBA W WOJSKU POLSKIM I UDZIAŁ W INSUREKCJI KOŚCIUSZKOWSKIEJ

W 1792 roku przeszedł – po pertraktacjach na wysokim szczeblu – do wojska polskiego. W październiku przybył do Gniezna, gdzie na czele I Brygady Kawalerii Narodowej (Wielkopolskiej) bronił kraju przed Prusakami.

W czasie insurekcji kościuszkowskiej wsławił się obroną Warszawy i wyprawą do Wielkopolski, gdzie został awansowany na stopień generała–porucznika. Po klęsce Kościuszki pod Maciejowicami wycofał się z Wielkopolski. Kampania w Wielkopolsce zrobiła tak duże wrażenie na Prusakach, że zaproponowano mu służbę w armii pruskiej (podobną propozycję wysunął zresztą Suworow). Dąbrowski odmówił i wyruszył na zachód, szukając alternatywnych sposobów na walkę o niepodległość.

 

DROGA DO UTWORZENIA LEGIONÓW

Jesienią 1796 roku dotarł do Paryża, gdzie nawiązał kontakt z Dyrektoriatem. To tam wespół z Józefem Wybickim i Franciszkiem Barrsem zaproponowali utworzenie Legionów Polskich. Rząd francuski wysłał Polaków do Włoch, gdzie prowadzić mieli rozmowy z generałem Napoleonem Bonaparte. Formalnie 9 stycznia 1797 roku na podstawie umowy podpisanej z Republiką Lombardii powołano Legiony Polskie. Trzon legionów stanowili dezerterzy z amii austriackiej, wcieleni do niej przymusowo. W Legionach Polskich panował demokratyczny duch, awansować mogli również ludzie pochodzenia plebejskiego, nie stosowano kar cielesnych i wszyscy zwracali się do siebie „obywatelu”. Mundury i sztandary były zbliżone do polskich, język komend i stopnie wojskowe również były polskie. Trójkolorowe kokardy przypięte do mundurów nawiązywały do rewolucji francuskiej, symbolizowały sojusz i protekcję Republiki. Na naramiennikach mundurów żołnierze Legionów nosili napis „Ludzie wolni są braćmi”.

 

POWSTANIE W WIELKOPOLSCE I KAMPANIA POMORSKA

W 1806 r. armia Napoleona w czasie wojny z Prusami zbliżała się do granic dawnej Rzeczpospolitej. 6 listopada tego roku do Poznania wjechali Dąbrowski z Wybickim. Ich wjazd przerodził się w manifestację patriotyczną. Jeszcze w tym samym dniu wydali oni odezwę do narodu, wzywając do stawania u boku Napoleona w walce z zaborcą. Zorganizowane powstanie wyzwoliło ten region przed nadejściem wojsk francuskich. Następnie – w czasie kampanii pomorskiej – Dąbrowski wsławił się w walkach pod Gdańskiem i Frydlandem. Kampanię zakończyła kapitulacja Królewca 15 VI 1807, a następnie zawarto traktat tylżycki (7 VII 1807 rok), który zaowocował powstaniem Księstwa Warszawskiego.

 

W KSIĘSTWIE WARSZAWSKIM I ŚLUB Z BARBARĄ CHŁAPOWSKĄ

Dąbrowskiemu nie przypadły w udziale żadne urzędy, otrzymał za to jako donację dobra winnogórskie. Usunął się ze sceny politycznej, kurował ranny, zajął się sprawami rodzinnymi i majątkowymi, ponownie się ożenił (z Barbarą Chłapowską – 5 XI 1807 roku).

 

W ARMII KSIĘSTWA WARSZAWSKIEGO I KRÓLESTWA POLSKIEGO

6 marca 1808 otrzymał Krzyż Komandorski Orderu Virtuti Militari. Brał udział w zwycięskiej kampanii przeciwko Austriakom w 1809 roku. W 1812 roku dowodził jedną z trzech dywizji polskich piątego korpusu w ramach kampanii rosyjskiej.

Po śmierci księcia Józefa Poniatowskiego (w Bitwie Narodów pod Lipskiem w 1813 r.) został naczelnym wodzem armii Księstwa Warszawskiego. W 1814 r. Jan Henryk Dąbrowski przybył do nowo utworzonego Królestwa Polskiego. Car Aleksander I proponował mu nawet zostanie namiestnikiem tego tworu, lecz generał odmówił. Zadowolił się jedynie członkostwem w Komitecie Wojskowym, który organizował tamtejsze wojsko. Nie zagrzał jednak długo miejsca w Kongresówce, gdyż niedługo potem wyjechał do Winnej Góry. Tam zmarł 6 VI 1818 r. Powodem było zapalenie płuc i gangrena w nodze. Dąbrowski pochowany został w krypcie kościoła w Winnej Górze, a w 1863 roku jego ciało przeniesiono do sarkofagu w nowo wybudowanej kaplicy.